దొమ్మరాట

గ్రామ పదిబొడ్డులో డప్పు, డోలు మోగుతుండగా ఈల వేస్తూ హౌరియా, హౌరియా అంటూ వేగంగా మొగ్గలు వేస్తూ వినోదాన్ని వంచే వారు పలురకాలుగా చేసే విన్యాసాలలో కూడినదే ఈ దొమ్మరాట, దొమ్మరలు ఈ దొమ్మరాటను కడతారు. సంక్రాంతి పర్వదినాలలోనూ. కోతల సమయంలోను మనకు కనిపించే ఈ కళారూపం ఆంధ్రనాట అతి ప్రాచీన కళారూపంగా దొమ్మర సాములు అని పిలవబడే బొమ్మరి కుటుంబాలలోని ఆడపడుచులు ప్రధాన ఆకర్షణ నిలిచి ఈ బొమ్మరాటను రక్తికట్టిస్తారు. మనం ఈనాడు సర్కస్ అని పిలువబడుతున్న దానికి మూలం ఈ బొమ్మరాటే అంటారు. ఇందులో సర్కస్ మనం చూసే విన్యాసాల మొగ్గలు, ఊయాలూగడం, తీగపై గెడసహాయంతో నడవడం. తీగమీద సైకిలు నడపడం, గెడను తలకిందకు పెట్టి పైర్ ఎక్కడం, బండరాళ్ళను మోచేతిలో పగలగొట్టం వంటి విన్యాసాలతో ఈ దొమ్మరాట మా సేవారిని కదలనీయకుండా చేస్తుంది.

13వ శతాబ్దంనాటి సాహిత్య చరిత్రలో తన పేరును ప్రముఖ కవులలో ఘనంగానే ఈ దొమ్మరాట రాయించుకుంది. పాల్కూరి సోమనాథుడుతన పంచదారాధ్య చరిత్రలోనూ, శ్రీనాధుడు శృంగార నైషదైరిలోను నాచన సోమన ఉత్తర హరివం శరిలోనూ, చంద్రశేఖ చరిత్ర లోను ఈ దొమ్మలాటను గురించి రాయబడింది. విజయనగర రాజుల కాలంలోనూ మహార్నవమి ఉత్సవాలలోనూ దొమ్మరి వారు క్రూరమృగాలలో వళ్ళు గగుర్పాటు చేటల్ల విద్యాసాలు ప్రదర్శించే వారని కూడా అరబుల్క్ అనే విదేశీయుడు రాసాడు.

బొమ్మరి విద్య వంశపారంపర్యంగా వస్తూ ఉంటుంది. ఈ దొమ్మరి కుటుంబాలలోని వారు చిన్ననాటి నుండే ఈ విద్యలో తర్పీదు పొందుతూ ఉంటారు. దొమ్మరాట కట్టే వారు గ్రామంలోనికి పోయి గ్రాము పెద్దల అనుమతి కోరతారు. అనుమతి అభించగానే ఓ పెద్ద వెదురు గడను ఊరి మధ్య నిలబెట్టి దానిని నలువైపులావ తాళ్ళతో లాగి కడతారు. వెదురు గడ చివర ఇనుప ఊచ ఉంటుంది. అదే గెడకు దూరంగా మరో గెడను నిలిపి గెడకు ఈ గెడకు మధ్య బలమైన ఇనుప తీగను కడతారు.

బొమ్మరాటకు ముందు డప్పు, డోలు, బుల్బుల్ లేదా హార్మోనియం ఉపయోగించి హుషారెత్తించే పాటలు పాడతారు. దానికి తగ్గట్టు చిన్న పిల్లలు వాని పడుచుయువతులు రాని డాన్సు కడతారు. పడుచులు కిట్టి బస్సును చూసి యువకులు హుషారుగా ఈలలు వేస్తూ ప్రదర్శన చుట్టూ గుమిగూడతారు. మొగ్గలుతో ప్రారంభమయ్యే దొమ్మరాటకు చక్కిలి గింతలు పెట్టే వాత్యానంలో దొమ్మరాటను ఆడించే పెద్ద ఒక్కోవిన్యాసాన్ని ప్రవేశపెడతాడు. మనిషి దూరలేని గూడ్రటి ఇసుప చట్రాన్ని తీసుకుని అందులోంచి వరుసగా యువతీ యువకులు సులువుగా దూరం నుండి పరిగెత్తుకువచ్చి మొగ్గలేయడం ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది.

బొమ్మరి బృందంలోని బలమైన యువకుడు, ఆనచేతికి గుడ్డను చుట్టుకొని బండరాయిని ముక్కలు ముక్కలుగా చేయడం ఓ విన్యాసం. వీరి ఆటలోని ఆఖరి అంశం సాని గెడ ఎక్కడం చేతిలో దాదాపు పాతిక అడుగుల పొడవైన గెడపట్టుకుని ముందుగా అటూ ఇటూ కదలకుండా పొడవైన ఎదురు కర్రలకు బిగించిన ఇనుపతీగపై ఒదువుగా నడుస్తుంటూ చూసే ప్రక్షలు ఈలలు వేయకుండా ఉండలేరు. తీగపై ముందుకు పరిచిన యువతి మరలా అలాగే వెనక్కితిరిగి కొంత సేపు తీగపై నడుస్తుంది. ఆతరువాత మధ్యలో నిలబెట్టిన వెదరు గడను కణుపుల వద్ద కాలి వేళ్ళను నొక్కి పెట్టి నిచ్చెనొక్కి నట్లు పైకి ఎక్కి ఆస బొడ్డు దగ్గర బిగించుకున్న ఇనుప బిళ్ళలో గెడకుగల ఇనుప ఊచను ఉంచి గాలిలో పదుకుని డప్పు మోత ఉదృతంగా వినిపిస్తుంటుగా గిర్రున తిరుగుతూ సంబ్రమచ్చర్యాలకు గురి చేస్తుంది. ఒక్కొర్టు సారి ప్రేక్షలు గెడసాని కింద విడిపోతుందేమోనని బయంతో కేకలు కూడా వేస్తుంటారు.

చిన్న పిల్లలు చేసే కసరత్తులు బలే సరదా అనిపిస్తాయి. ప్రదర్శన చివరిలో చుట్టూ చేరిన వారి నుండి డబ్బు యాచిస్తారు. గ్రామంలో 3 నాలుగు ప్రదర్శనన్చి మరో గ్రామం పోతూ సంచార జీవనం గడుపుతూ ఉంటారు ఈ దొమ్మరాట ఆడేవారు. దొమ్మరాట ఆడేవారు పెద్దాపురం. రాజానగరం వంటి ప్రాంతాలలో మన జిల్లానందు నివసిస్తూ ఉన్నారు.